ഈ_രൂപത്തിന് പിന്നിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് ഐതിഹ്യങ്ങളാണുള്ളത്:

ഈ_രൂപത്തിന് പിന്നിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് ഐതിഹ്യങ്ങളാണുള്ളത്:

​1. ഭൃംഗി മഹർഷിയുടെ കഥ (ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഐതിഹ്യം):

ഭൃംഗി എന്ന മഹർഷി ശിവൻ്റെ പരമഭക്തനായിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹം ശക്തിസ്വരൂപിണിയായ പാർവ്വതീദേവിയെ ആരാധിച്ചിരുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ കൈലാസത്തിൽ എത്തിയ ഭൃംഗി മഹർഷി ശിവനെ മാത്രം വലംവെക്കാൻ (പ്രദക്ഷിണം വെക്കാൻ) തീരുമാനിച്ചു. ഇതുകണ്ട് പാർവ്വതീദേവി ശിവൻ്റെ അടുത്തേക്ക് ചേർന്നിരുന്നു. അപ്പോൾ ഭൃംഗി ഒരു വണ്ടിന്റെ (ഭൃംഗം) രൂപമെടുത്ത് അവർക്കിടയിലൂടെ നൂഴ്ന്നുപോയി ശിവനെ മാത്രം വലംവെച്ചു.

​ശിവനും ശക്തിയും രണ്ടാല്ല, ഒന്നാണെന്ന് മഹർഷിക്ക് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കാൻ വേണ്ടി അവർ രണ്ടുപേരും ചേർന്ന് പകുതി പുരുഷനും പകുതി സ്ത്രീയുമായ അർദ്ധനാരീശ്വര രൂപം സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ കടുംപിടുത്തക്കാരനായ ഭൃംഗി വീണ്ടും വണ്ടിന്റെ രൂപമെടുത്ത് ഈ അർദ്ധനാരീശ്വര രൂപത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ തുരന്ന് കയറി ശിവനെ മാത്രം വലംവെച്ചു. ഇതിൽ കോപിച്ച പാർവ്വതി ദേവി, ഭൃംഗിയുടെ ശരീരത്തിൽ മാതാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച മാംസവും രക്തവും നഷ്ടപ്പെടട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. അസ്ഥിമാത്രമായി മാറിയ ഭൃംഗിക്ക് നിൽക്കാൻ പോലുമാകാതെ വന്നപ്പോൾ, ശിവൻ അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്നാമതൊരു കാൽ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഒടുവിൽ ശിവനും ശക്തിയും പ്രപഞ്ചത്തിൽ പരസ്പരം വേർപെടുത്താനാകാത്ത ഒന്നാണെന്ന സത്യം ഭൃംഗി മഹർഷി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

​2. പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിയുടെ കഥ (ശിവപുരാണം):

ബ്രഹ്മാവ് പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടി ആരംഭിച്ച സമയത്ത്, അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ച ജീവജാലങ്ങൾക്കൊന്നും വംശവർദ്ധനവ് നടത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. പുരുഷന്മാരെ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചതായിരുന്നു അതിന് കാരണം. ഇതിൽ മനംനൊന്ത ബ്രഹ്മാവ് ശിവനെ തപസ്സുചെയ്തു. അപ്പോൾ ശിവൻ അർദ്ധനാരീശ്വര രൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന് ദർശനം നൽകി. പ്രപഞ്ച സൃഷ്ടിക്കും നിലനിൽപ്പിനും പുരുഷനോടൊപ്പം തന്നെ സ്ത്രീയും അനിവാര്യമാണെന്ന് ബ്രഹ്മാവിന് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കാനായിരുന്നു ഈ ദർശനം. തുടർന്ന് ശിവൻ തൻ്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് സ്ത്രീ ഭാഗമായ പാർവ്വതിയെ വേർപെടുത്തി ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ സൃഷ്ടികർമ്മത്തിന് സഹായിക്കാൻ നൽകി എന്നാണ് ശിവപുരാണത്തിൽ പറയുന്നത്.